Elektrik Neden Pahalı?
Elektrik üreten ve kullanan kuruluşlardan aldığımız bilgilere göre, ülkemizin sanayi işletmeleri, kullandıkları elektriğe, Avrupa ülkelerininkinde olduğundan daha yüksek fiyatlar ödemektedirler. Elektriğin, üretici işletmelerimize, Avrupa ülkelerindekinden yaklaşık iki-üç kat fazla fiyatlarla satılması, üretim maliyetlerini ve Avrupa’ya mal ve hizmet satış fiyatlarını yükseltmektedir. Ürünlerimizin önemli girdilerinden olan elektriğin yüksek maliyeti, Avrupa mallarına karşı rekabet gücümüzü azaltmakta ve işsizlikle dış açığın yüksek olmasının belli başlı nedenleri arasında bulunmaktadır. Üretici işletmelerimiz, yurtiçinde ve dışında, girdi maliyetleri daha düşük olan Avrupa ürünlerine karşı rağbet etmekte zorluk çekmekte ve bu yüzden dış satımları azaldığı gibi, bir de yurtiçindeki müşterilerini Avrupa üreticilerine kaptırmaktadırlar.
İşçilik, faiz, hammadde, makine ve cihaz maliyetlerinde de Avrupa üreticilerine karşı rekabet gücü zayıf olan firmalarımıza güç kazandırmak için, üretici işletmelerimizin girdi maliyetlerini azaltmamız gerekmektedir.
Elektrik üretici ve kullanıcı kuruluşlarının verdiği bilgilere göre, elektrik fiyatlarını yükselten çok sayıda neden vardır: 1) Ülkemizde elektrik üretimi, dağıtımı ve fiyatlamasıyla ilgili yetki ve sorumluluklar, Enerji Bakanlığı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve Devlet Planlama Teşkilatı arasında dağıtılmış bulunmaktadır. Çok sayıdaki birimlere dağıtılmış yetki ve sorumluluklarla düzenlenmiş bulunan ülkenin enerji politikası ve uygulamaları, ilgili birimlerarası eşgüdümü ve maliyetleri düşürücü önlem alınmasını güçleştirmektedir. 2) Ek olarak, elektrik üretim ve dağıtımı çok sayıda kuruluş arasında dağıtılmıştır: bunlar, doğalgaz dışalım ve ticareti tekeli, Boru Hatları T.A.Ş. (BOTAŞ), elektrik dağıtımı tekeli, Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), devlete ait elektrik üretim tesislerini yöneten Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), özel işletmelerden ve devlete ait üretim şirketlerinden elektriği, toptan fiyatlarla alan Türkiye Elektrik Ticaret A.Ş. (TETAŞ) ve ayrıca, TETAŞ’tan elektriği toptan fiyatlarla alarak ülkeye yayılmış 21 dağıtım şirketine dağıtan Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) ve toplam olarak 26 şirketten oluşmaktadır. 1985′ten önce Türkiye Elektrik Kurumu’nun (TEK) tek başına yaptığı işleri, aralarında paylaşmış olan bu şirketler, her kademede, ‘ kârlı ve verimli olarak’ çalışma yaparken, son tüketiciye varıncaya kadar elektrik fiyatı da birkaç kez yükseltilmektedir. 3) Üretilen elektriğin önemli bir bölümü, kaçak olarak bedeli ödenmeden kullanılmaktadır. 2005 yılında üretilen 162 milyar KWS elektriğin, yüzde 40′ ı sanayide kullanılmış ve bedeli ödenmiş olduğu halde, yüzde 40′nın bedeli, dağıtıcı kuruluşlara ödenmemiştir. Bu ikinci yüzde 40′ın, yüzde 25′i kaçak kullanılmış, yüzde 5′ inin de kullanıcıları borçlarını ödememişler, yüzde 10′u da şebekede kaybedilmiştir. Böyle bir kaçak ve kayıp oranı, dünya ülkelerinde pek azdır; örnek olarak Almanya’da oran, yüzde 6′dır. 4) Bazı kamu kurumları, özellikle belediyeler ile devlet ve belediye işletmeleri, elektrik kullanımından doğan borçlarını dağıtım şirketlerine ödemekte çok yavaş davranmakta ve bu da maliyeti artırmaktadır. 5) Üretici işletmeler, ödedikleri elektrik fatura bedellerinin toplam tutarları üzerinden yüzde 1 oranında bir de belediye tüketim vergisi ödemektedirler.
Elimizdeki bilgilere göre, elektrik üretim ve dağıtım zinciri içinde uygulanacak bir araştırma, kısa zamanda büyük yararlar sağlayabilecektir: Araştırmayla tespit edilebilecek ve iyileştirme yönünde uygulanabilecek önlemlerle, elektrik üretim ve dağıtım maliyetlerinde ve kullanıcıya satış fiyatlarında önemli azalmalar sağlanabilecektir. Son iki yılda hep ‘yüksek değerli YTL’ yakınmalarıyla ve daha az etkili önlemlerle uğraşırken, girdi maliyetlerinin azaltılması yönündeki asıl önlemler ikinci planda kalmıştır. Üretici işletmelerimizin girdi maliyetlerini azaltıcı önlemleri artırarak, ekonomimizi daha da güçlendirebileceğimizden ve işsizlikle dış açığın azalmasına daha çok katkı sağlayacağımızdan kuşku duymamalıyız.
Mustafa AYSAN
Radikal Gazetesi Yazarı
Kaynak: Radikal Gazetesi
Cevap Yaz
Yorum göndermek için giriş yapmalısınız.