Türkiye’nin Elektriği
Türkiye nin ilk elektrik üreteci 1902 yılında Mersin-Tarsus’ta tesis edilen, bir su değirmenine bağlanmış 2 kW. gücünde bir dinamodur.
1914 yılında Osmanlı’nın ve Türkiye’nin ilk kayda değer elektrik üretim tesisi olarak Silahtarağa Termik Santralı hizmete girmiştir. 14 Şubat 1914 te açılan bu tesis ekonomik ömrünü tamamladığı 1983 yılına kadar hizmet vermiştir.
1930 lu yıllara kadar ülkemizdeki elektrik çalışmaları, genelde yabancı işletmelerin elinde olan küçük yerel santraller ve onların beslediği birbirlerinden ayrı yerel dağıtım şebekelerinin işletilmesi şeklinde olmuştur.
1939 yılında yabancı şirketlere verilmiş olan bu imtiyazlar devletleştirilerek genellikle dağıtım hizmetleri belediyelere devredilmiştir
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1923 yılında kurulu güç 33 MW ve yıllık üretim 45 milyon kWh iken; 1935 yılına gelindiğinde, kurulu güç 126.2 MW. üretim ise 213 milyon kWh, elektriklenmiş il sayısı ise 43′tür
1933 yılında 2301 sayılı Kanun ile İller Bankası kuruldu.
1935 yılında, 2805 sayılı Kanun ile kurulan Etibank’ın 3 ana işlevinden biri elektrik işletmeciliği olarak düzenlenmiştir..Yine aynı yıl,
2804 sayılı Kanun ile Maden Tetkik Arama (MTA),
2819 sayılı Kanun ile Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİEİ) kurulmuşlardır
1954 yılında Devlet su İşleri (DSİ) kurulana kadar hidroelektrik tesis dahil tüm üretim ve dağıtım Etibank önderliğinde bu kuruluşların katkılarıyla yürütülmüş, küçük kapasiteli dizel ve hidrolik santraller ve birçok sanayi kuruluşunun ve belediyelerin işlettiği dizel santraller ile şehirlerin elektrik ihtiyaçları karşılanmaya çalışılmıştır.
1948 yılında, Silahtarağa Termik Santralı’ndan o güne en büyük tesis olan Zonguldak Çatalağzı Termik Santralı devreye girmiş ve 1952 yılında 154 kV’luk bir ENH (Enerji nakil hattı) ile İstanbul’a elektrik takviyesi yapılmıştır. Bu ENH tı, ulusal enerji sistemimizinde (Enterkonnekte sistem) başlangıcını oluşturmuştur.
1950′li yıllarda, kurulu gücümüz 407.8 MW , yıllık üretimimiz ise 500 bin kWh’a ulaşmıştır. 1956 yılında 3 önemli tesis ulusal elektrik sistemine bağlanmıştır. Bunlar;
Adana yakınlarında Seyhan barajı ve HES,
Ankara yakınlarındaki Sarıyar barajı ve HES ile
Kütahya yakınlarındaki Tunçbilek Termik santralıdır.
1956 yılında Türkiye’nin iftiharı Sarıyar barajı ilk iki ünitesi toplam 80 MW güç ile hizmete girmesinden tam 14 yıl önce, 1942 yılında ABD de hizmete giren Grand Coulee Barajı 24 generatörlü 6180 MW gücünde idi. (Cumhuriyet tarihimizin en büyük projesi Atatürk Barajı 2400 MW gücündedir.
1958 yılında Nazilli yakınlarında Kemer barajı ve HES,
1959 yılında Kırşehir yakınlarında Hirfanlı barajı ve HES,
1960 yılında Manisa yakınlarında Demirköprü barajı ve HES o yıllarda kurulan hidroelektrik tesislerdir.
1970 yılında 1312 sayılı yasa ile TEK (Türkiye Elektrik Kurumu) kurulmuş,Belediyeler ve İller Bankası dışında bütünlük sağlanmış, bazı istisnalar dışında üretim, iletim ve dağıtım tesislerinin yapım ve işletilmesi ile elektrik sektörünün planlanması tekel statüsüyle TEK e verilmiştir.
Bu tarihte de kurulu gücümüz 2234.9 MW üretimimiz ise 8 milyar 623 milyon kWh seviyelerine yükselmiş, ilk 380 kV ENH sisteme dahil edilmiştir. 1970 yılında elektriklenmiş köy sayısı % 7 dir.
1972 yılında, Türkiye’nin o güne kadar ki en büyük baraj ve HES i olan Eskişehir yakınlarındaki 300 MW gücündeki Gökçekaya barajı ve HES ile yine en büyük termik santral projesi olan Seyitömer Termik santralı devreye alınmıştır.
1975 yılında Fırat üzerindeki ilk incimiz Keban barajımız , o yıla kadar kurulan tüm barajlı santralarımızın toplamından daha büyük kurulu güce sahipti. (1330 MW)
Türkiye kurulu gücü 1980 yılında 5118.7MW’a üretimi ise 23 milyar 275 milyon kWh kapasitesine ulaşmıştır.
1982 yılında Belediyeler ve Birliklerin ellerindeki elektrik tesisleri TEK’e devredilmiştir. Bu tarihten itibaren de enerjinin üretimi, dağıtımı ve satışları bu kurum (TEK) tarafından yapılması sağlanmıştır. Bu dönemde de yine kurulu gücümüz 6638.6 MW,üretimimiz ise 26 milyar 552 milyon kWh olarak gerçekleşmiş, bu yıl elektriklenmiş köy sayısı % 61′e ulaşmıştır.bu yıllarda birde cayırha termik santrali yapılmıştır 300MW 2 ünite daha sonra 2000 yıllında 2 ünite daha faliyete gecmiştir 320MW ŞİMDİ TOPLAM 620 MW’tır
1984 yılında kabul edilen 3096 sayılı yasa ile TEK’in tekel statüsü kaldırılmış, yerli ve yabancı Sermaye Şirketlerine üretim tesisi kurmak ya da mevcut üretim ve dağıtım tesislerinin mülkiyeti TEK’da kalmak üzere işletme hakkı devralmak suretiyle faaliyette bulunma imkânı verilmiştir.
12 Ağustos 1993 te TEK; ikiye ayrılarak üretim ve iletimden sorumlu TEAŞ, dağıtımdan sorumlu TEDAŞ kurulmuştur.
Bu dönemde Yap-İşlet Devret (YİD) modeli ile kurulması kabul edilen üretim tesislerinin finansmanının teşebbüs sahiplerince sağlanması, üretilen tüm enerjinin TEK tarafından satın alınması benimsenmiştir.
3096 sayılı yasa ile Özel sektöre üretim, iletim, dağıtım ve ticaret yetkisi veren, Yap-işlet-Devret (YİD) modeline, otoprodüktör (Kendi elektrik enerjisi ihtiyacını kendi ürettiği tesislerden sağlayan, ürettiği fazla enerjiyi kamuya satan sanayi kuruluşları) uygulamasına ve mevcut tesislerin işletme hakkı devirlerine imkân sağlanmıştır.
1996 yılında sadece yeni üretim tesislerinin yapımı için Yap-İşlet Modeli (Yİ) uygulamasına yönelik olarak 4283 sayılı yasa yayınlanmıştır.
3 Mart 2001 tarihinde 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu -EPDK- oluşturulmuş olup piyasada faaliyet gösterecek olan işletmelerin bu kurum ve kurul ile uyumlu çalışması öngörülmüştür. Bu dönemde Türkiye Elektrik Üretim ve Dağıtım Anonim Şirketi (TEAŞ) üçe bölünerek;
* 1- Türkiye Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ)
* 2- Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi (TETAŞ)
* 3- Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) kurulmuşlardır.
2004 Yılında yapılan mevzuat değişikliği ile DSİ kontrolünde olan bütün HES’ler Elektrik İdaresine devredilmiştir. Günümüzde elektrik satış fiyatlarını hala devlet belirlemekte olup, son bir kaç yıldır değişikliğe uğramamıştır. 5-5,5 avro sent cıvarında satış(üreticinin) fiyatı belirlenmiş elektrik Avrupa’nın en ucuzu arasında yer almaktadır. Ancak sanayi şirketlerinin ödediği elektrik fiyatı kilovat başına 9 avro sent cıvarında olup, Japonya’dan sonra en pahalı elektrik fiyatıdır. (Japonya’da 16 avro sent cıvarındadır.)
Türkiye’nin enerji ihtiyacı 2008 yılından sonra daha da artacak ve enerji sıkıntıları yaşanacaktır. Bu yüzden hidroelektrik santrallerinin ve dünyanın terk etmeye çalıştığı nükleer santral inşaatlarına başlanması söz konusudur.
Kaynak : Türkiye’nin Elektriği > Vikipedi, özgür ansiklopedi
-*–*-*-*-*–*-*–*–*
Elektrikte işler çok kötü gidiyor
Ocak ayında elektrik tüketimindeki artış yüzde 14.1′e ulaştı. Bu ne anlama geliyor?
07 Şubat 2008 Perşembe Radikal Gazetesi
Ahmet Kıvanç’ın haberi
Türkiye’nin 2007′de bir önceki yıla göre elektrik tüketimi yüzde 8.5 artarken, ocak ayında elektrik tüketimindeki artış yüzde 14.1′e ulaştı. Tüketimdeki artışa karşılık, İran’ın ay boyunca doğalgazı kesmesi nedeniyle Türkiye’nin elektrik üretim programı altüst oldu. Kış aylarında hidroelektrik santrallarını tam kapasite kullanan Türkiye’yi yaz aylarında daha da zor günler bekliyor.
Türkiye 2007 Ocak ayında 15.9 milyar kilovat saatlik (kwh) elektrik üretimine karşılık 15.7 milyar kwh’lik elektrik tüketti. Dışarıdan 65 milyon kwh elektrik alan Türkiye, yurtdışına da 253 milyon kwh elektrik sattı. 2007 yılı genelinde ise elektrik tüketimi bir önceki yıla göre yüzde 8.5 oranında artarak 189.5 milyar kwh’ye ulaştı. Türkiye geçen yıl ocak ayında ise 15.7 milyar kwh’lik elektrik tüketti.
Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİŞ) Türkiye’nin bu yılın ocak ayındaki elektrik tüketimini ise 16,9 milyar kwh olarak programladı. Ancak, havaların soğuk gitmesinin de etkisiyle ocak ayındaki elektrik tüketimi tüm tahminleri altüst ederek geçen yılın aynı ayına göre yüzde 14.1 oranında artış kaydetti ve 17.9 milyar kwh’ye çıktı. Türkiye’nin toplam üretimi ise 17.8 milyar kwh’de kalarak tüketimi karşılamaya yetmedi. Ortaya çıkan elektrik açığını kapatmak için, geçen yıl ocak ayında Nahçivan, Irak, Gürcistan ve Suriye’ye yapılan elektrik satışı tümüyle durdurulurken, İran ve Yunanistan’dan elektrik alımı gerçekleştirildi.
Barajlara yüklenildi
İran, Türkiye’ye verdiği günlük 28.5 milyon metreküplük doğalgazı ocak ayında kesti. Ay boyunca kesilen gaz, geçtiğimiz günlerde günlük 5 milyon metreküp seviyesinde verilmeye başlandı. Türkiye’nin elektrik üretiminin önemli bir bölümü doğalgazla gerçekleştirildiği için, İran doğalgazının kesilmesi, Türkiye’nin elektrik üretim programını da bozdu. Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), barajlardaki su seviyesinin düşüklüğünü dikkate alarak ocak ayında hidroelektrik santrallarından sadece 1.7 milyar kwh elektrik üretimi programlamasına karşın, İran doğalgazının yarattığı açığı kapatmak amacıyla ocak ayında baraj santrallarını tam kapasite ile çalıştırmak zorunda kaldı ve programın yüzde 97 üzerine çıkarak, 3.3 milyar kwh elektrik üretti.
Ayrıca, fuel oil’le çalıştığı için maliyeti yüksek olduğu gerekçesiyle uzun süre kapalı kaldıktan sonra geçen yıl ocak ayında sadece 31 milyon kwh üretim yaptırılan mobil santrallar da bu yıl ocakta tam kapasite devreye sokuldu. Buradan da 147 milyon kwh’lik elektrik üretildi.
Yaz ayları korkutuyor
EÜAŞ, hidro elektrik santrallarını yoğun şekilde kullanmaya, içinde bulunduğumuz şubat ayının ilk haftasında da devam etmek zorunda kaldı. İran gazının tam kapasiteye ulaşamaması halinde, bu seyrin bir süre daha devamı kaçınılmaz görünüyor.
EÜAŞ’ın bu yılki elektrik üretim programı, geçen yılki kuraklık dolayısıyla su seviyesi çok azalan barajlardaki üretimi kış aylarında çok düşük seviyede tutup, yaz aylarında devreye sokmak şeklindeydi.
Barajlarda su azaldı
2007 yılının aralık ayında yağışların yurt genelinde 2006 yılının aynı ayının yüzde 90 üzerine çıkarak, uzun yıllar ortalama seviyesine ulaşması da yaz ayları için umut yaratmıştı. Ancak ocak ayında elektrik üretimi için su kullanımı nedeniyle barajlara gelen su miktarı yeniden azaldı ve geçen yılın aynı ayına göre ocakta sadece yüzde 12 artışla 2.4 milyon metreküp oldu. Oysa barajların uzun yıllar ortalama su geliri ocak aylarında 4.6 milyon metreküp seviyesindeydi.
15 Ocak en kritik gündü
Bu arada, 15 Ocak 2008 tarihinde elektrik tüketiminde Türkiye tarihinin en kritik günü yaşandı. Havaların aşırı soğuk olduğu 15 Ocak’ta saat 17.30 sıralarında elektrik tüketiminde ani puant 29.9 bin megavatı buldu. Günlük tüketim ise 603.3 milyon kwh’ye ulaştı. O gün Türkiye genelindeki tüm santralların toplam üretimi 601.6 milyon kwh’de kaldığı için elektrikte arz açığı yine ithalatla karşılandı. Türkiye’de daha önceki en yüksek ani puant 24 Aralık 2007 tarihinde 29.2 1000 mw olarak yaşanmıştı. Günlük tüketim ise en yüksek değerine 599 milyon kwh ile 25 Temmuz 2007′de ulaşmıştı. Kaynak: Radikal